Bilgiye ulaşma fikrinin kendisinin kuşkuyla karşılandığı bir ortamda, yeni bir düşünce modeli önermek iddialı olduğu kadar riskli bir girişimdir. Jason Ānanda Josephson Storm, Metamodernizm ile tam da bu zorlu alana giriyor: Postmodern eleştirilerin açtığı soruları görmezden gelmeden, bu eleştirilerin ardından düşünmenin ve ilerlemenin hâlâ mümkün olup olmadığını araştırıyor. Kitap, kolay cevaplar vermekten çok, akademik ve entelektüel tartışmalarda sıkça hissedilen tıkanmışlık duygusuna karşı kapsamlı bir yön arayışı sunuyor.
Felsefe ve sosyoloji kesişiminde duran çalışma, disiplinlerin sınırlarını, kavramların nasıl işlediğini ve bilginin hangi koşullarda anlamlı hâle geldiğini yeniden değerlendirmek isteyen okurlar için güçlü bir tartışma zemini kuruyor. “İlerleme” kelimesine ihtiyatla yaklaşan; bilim, din, sanat ve sosyal bilimler arasındaki ilişkiyi yalnızca ayrışma üzerinden açıklamaktan tatmin olmayanlar için kitap, üzerinde düşünmeye değer bir öneri niteliği taşıyor.
Kitap ne anlatıyor?
Metamodernizm, postmodern düşüncenin disiplinlere, kavramlara ve evrensel doğruluk iddialarına yönelttiği eleştirileri başlangıç noktası kabul ediyor. Ancak kitabın temel ilgisi, bu eleştirilerin vardığı yerde kalmak değil. Storm, özellikle akademik dünyada bilgi üretimine, ilerleme düşüncesine ve disiplinlerin tutarlılığına dair oluşan derin şüpheyi ele alarak farklı bir teorik imkânı gündeme getiriyor.
Kitabın merkezindeki metamodernizm yaklaşımı, yapısökümcü bakışın ortaya çıkardığı sorunları yok saymayan; buna karşılık her türlü bütünlük, doğruluk ya da ilerleme fikrini peşinen terk etmeyen bir çerçeve öneriyor. Bu yönüyle eser, “Kavramlar nasıl oluşur?”, “Bir disiplin neyi mümkün kılar?”, “Eleştiri, kurucu bir düşünceye nasıl dönüşebilir?” gibi soruları öne çıkarıyor.
Storm’un yaklaşımı, din, bilim ve sanat gibi alanları değişmez ve birbirinden tamamen kopuk yapılar olarak ele almaktan ziyade, onların sürekliliğini sağlayan düşünsel ve toplumsal mekanizmalar üzerinde duruyor. Böylece kitap, yalnızca belirli bir felsefi akımın açıklaması olmaktan çıkıp sosyal bilimlerin yöntemleri, amaçları ve geleceği üzerine geniş kapsamlı bir tartışmaya açılıyor.
Bu yoğun tartışmanın çerçevesini daha yakından görmek isteyenler, kitabı incele bağlantısından yayın bilgilerine ulaşabilir.
Yazar ve üslup
Jason Ānanda Josephson Storm’un anlatımı, kavramsal tartışmayı merkeze alan ciddi ve yoğun bir çizgide ilerliyor. Kitap, okurdan yalnızca sunulan fikirleri takip etmesini değil, yerleşik düşünme alışkanlıklarını da sorgulamasını bekliyor. Bu nedenle hızlı okunacak, ana fikri birkaç cümlede tüketilecek bir popüler düşünce kitabı izlenimi vermiyor.
Bununla birlikte metnin iddiası soyutluğun arkasına saklanmak değil; postmodern eleştirinin ardından ortaya çıkan teorik boşluğu görünür kılmak ve bu boşluğa yönelik bir öneri geliştirmek. Üslubun en belirgin tarafı, eleştirel tavrı korurken yalnızca yıkıcı bir konumda kalmaması. Kavramların sınırlarını tartışırken aynı zamanda onların işlevini, devamlılığını ve yeniden kurulma ihtimalini de hesaba katıyor.
Felsefi terminolojiye aşina okurlar kitabın tartışma ritmine daha kolay uyum sağlayabilir. Buna karşın sosyal bilimler, kültür teorisi veya düşünce tarihiyle ilgilenen fakat konuya uzmanlık düzeyinde hâkim olmayan okurlar için de metin, yavaş ve not alarak okunmaya elverişli bir düşünme alanı açıyor.
Öne çıkan yönler
- Eleştiriden sonra ne yapılacağı sorusunu ciddiye alması: Kitap, postmodern eleştiriyi geçersiz saymak yerine onun açtığı sorunları kabul ediyor ve bu sorunların ardından kurulabilecek düşünsel imkânları araştırıyor.
- Bilgi ve ilerleme fikrini yeniden tartışmaya açması: Bilginin değerine duyulan kuşkunun yaygınlaştığı bir teorik iklimde, ilerleme düşüncesini saf bir iyimserlikten uzak biçimde yeniden ele alıyor.
- Disiplinler arası bir bakış sunması: Din, bilim, sanat ve sosyal bilimler gibi alanların birbirinden kopuk değil, kavramsal ve kurumsal ilişkiler içinde değerlendirilmesine imkân tanıyor.
- Kavramların işleyişine odaklanması: Kavramları yalnızca tanımlanacak sabit araçlar olarak değil, oluşan, sürdürülen ve dönüşen yapılar olarak düşünmeye davet ediyor.
- Manifesto niteliği taşıyan önerisi: Metamodernizm, mevcut teorik çıkmazı teşhis etmekle yetinmeyip daha kapsayıcı bir gelecek fikri ortaya koyma iddiasıyla öne çıkıyor.
Kimler için ideal?
Bu kitap öncelikle çağdaş felsefe, sosyoloji, kültür teorisi ve sosyal bilimlerin kuramsal meseleleriyle ilgilenen okurlara hitap ediyor. Postmodernizm üzerine düşünmüş, onun eleştirilerinin gücünü kabul etmekle birlikte sürekli şüphe hâlinde kalmanın sınırlılıklarını da merak edenler için özellikle anlamlı olabilir.
Akademik disiplinlerin ne işe yaradığı, bilimsel ve toplumsal bilginin hangi temelde üretildiği ya da “ilerleme” kavramının hâlâ savunulabilir olup olmadığı gibi sorularla ilgilenenler, kitapta güçlü bir tartışma muhatabı bulacaktır. Buna karşılık, doğrudan örnek olaylar, sadeleştirilmiş kavram açıklamaları veya kısa bir giriş metni bekleyen okurlar için eserin yoğunluğu ilk aşamada zorlayıcı olabilir. Kitabın asıl değeri, hazır bir uzlaşma sunmasından çok, okuru kavramlarla daha dikkatli bir ilişki kurmaya çağırmasında yatıyor.
Kısa değerlendirme
Metamodernizm, postmodern eleştirinin ardından düşünsel olarak nereye gidilebileceği sorusuna odaklanan iddialı bir çalışma. Bilgi, ilerleme ve disiplin fikrini savunurken bunların tarihsel ve kavramsal kırılganlığını göz ardı etmemesi, kitabın en güçlü taraflarından biri. Yoğun teorik dili nedeniyle sabır isteyen eser, karşılığında sosyal bilimlerin geleceği üzerine canlı ve ciddi bir düşünme imkânı veriyor.
Felsefe ve sosyoloji alanında güncel teorik tartışmaları takip etmek isteyen okurlar için Metamodernizm, eleştiri ile kuruculuk arasındaki gerilimi anlamaya yardımcı olabilecek dikkat çekici bir seçenek.
Puan: 8.4/10